Spelen met de werkelijkheid
Het BudgetBordspel lijkt op het eerste gezicht vertrouwd. Een bord, een pion, een dobbelsteen. Vier weken, 28 dagen. Je gooit, je schuift, je trekt een kaart. Een beetje zoals Monopoly. Maar al snel merk je: dit gaat niet over winnen. Dit gaat over leven.
Je speelt het spel met een persona: iemand met een inkomen, toeslagen, vaste lasten en verschillende potjes voor dagelijkse uitgaven en reserveringen. Met een dobbelsteen beweeg je door de maand. Onderweg doe je uitgaven, ontvang je inkomsten en krijg je te maken met meevallers, tegenvallers en dilemma’s uit het dagelijks leven.
De dobbelsteen is een bijzondere dobbelsteen. De 1, 2 en 3 betekenen simpelweg: één, twee of drie vakjes vooruit. Of eigenlijk: dagen vooruit. Dagen waarop je persona uitgaven doet. Boodschappen, koffie onderweg, een nieuw shirt, tanken, enzovoort. Op vaste momenten in de maand komen toeslagen binnen en worden vaste lasten afgeschreven. Alsof het een gewone maand is. Een gewoon leven.
Plus-, Min- en PlusMin-kaarten brengen herkenbare situaties in het spel. Een onverwachte rekening, een cadeau, een verzoek van familie of een verleiding om iets te kopen. Zo wordt zichtbaar dat financiële keuzes vaak niet alleen over geld gaan, maar ook over relaties, verwachtingen, stress en erbij willen horen.
Het doel van het spel is financieel maar ook sociaal. Wie de doelen van zijn persona haalt (binnen budget blijven, buffer opbouwen, achterstanden afbetalen), vergroot zijn kans om te winnen. Maar wie medespelers ‘helpt’ bij overzicht en afwegingen ook, want ook elkaar steunen levert punten op.
Het spel is makkelijk op maat te maken voor verschillende doelgroepen door de persona’s en de Plus-, Min- en PlusMin-kaarten aan te passen. In de ouderenvariant gaat een van de PlusMin dilemma-kaarten over de vraag of je je kleinzoon helpt met een nieuwe jas. In de jongerenversie is een van de dilemma’s bijvoorbeeld de kans om 2000 Robux te kopen voor maar €15. En in de variant voor spelers uit migrantengemeenschappen kan het gaan over de vraag of je geld stuurt naar familie in het land van herkomst, omdat dat niet alleen een keuze is, maar ook een verwachting.
Je leert de PlusMin potjesmethode tijdens het spelen van de eerste 3 niveaus. In niveau 1 is voldoende ruimte om te kiezen, om iets leuks te doen, om te sparen. In niveau 2 wordt het spannender. Je komt rond, maar net. Eén tegenvaller en je moet kiezen. Niet alles kan. In niveau 3 zie je wat er gebeurt als de rek eruit is. Achterstanden, stress, geen ruimte om fouten te maken. Elke Min-kaart komt harder binnen. Elke Plus voelt als een korte ademhaling, geen oplossing.
In het BudgetBordspel gebruik je de BudgetKlapper om de inkomsten en uitgaven bij te houden. Afhankelijk van je ervaring kies je voor versie 1 van de Klapper met twee potjes (‘boodschappen’ en ‘overig) binnen de potjesgroep Leefgeld, versie 2 waarin je vijf potjes kiest binnen Leefgeld of versie 3 waarin je werkt met budgetten binnen potjes en steeds de stand (uitputting) van de potjes bijhoudt. Met deze versies van de Klapper kan worden aangesloten bij het vaardigheidsniveau (competentie) van de gebruiker.
Wie de potjesmethode beheerst kan uiteindelijk spelen met zijn eigen financiële situatie. Dan verandert het spel van een oefening in een spiegel: Je bent je eigen persona, hoe zien jouw potjes eruit, welke keuzes maak jij en wat heb je nodig om financieel in balans te blijven?
Het spel wordt gespeeld in groepen, in de bibliotheek of thuis met vrienden of in het gezin. Tijdens het spel gebeurt er iets bijzonders. Oordelen maken plaats voor begrip. Je ervaart hoe lastig het is om nee te zeggen en hoe verleidelijk het is om een probleem vooruit te schuiven. En je deelt die ervaring met je medespelers en daarmee worden ze genormaliseerd.
Het BudgetBordspel is op dit moment nog in ontwikkeling.
Het idee van het bordspel is gemaakt, er zijn eerste versies van het ontwerp van het bord en van de spelregels. Er wordt gewerkt aan de ‘persona’s’ waarmee je het spel speelt op de verschillende niveaus. Maar het ontwikkelen van spel dat niet alleen educatief is maar ook leuk en uitdagend vraagt tijd en specialistische kennis.
Stichting PlusMin is een ANBI-stichting en ontwikkelt haar gereedschappen zonder winstoogmerk, grotendeels met eigen tijd en middelen. Voor aanvullende expertise zijn subsidies en donaties nodig. Daarom zal het nog enige tijd duren voordat BudgetBordspel beschikbaar komt als onderdeel van de PlusMin gereedschapskist.
Stuur een mail aan info@plusmin.org als je op de hoogte gehouden wilt worden.